انگل های گل دار یکی از مشکلات مهم کشاورزی در اغلب نقاط جهان به شمار می روند . آنها میتوانند تمام محصولات مزرعه را به نابودی بکشند . علاوه بر این به دلیل تولید بذر فراوان ، موجب آلودگی شدید مزارع می شوند و از نظر دوام اعجاب برانگیز بذرشان در خاک ، زمین را برای مدت طولانی از حیز انتفاع خارج و کشاورزان را مجبور به کشت گیاهانی میکنند که احتمالا از نظر اقتصادی مطلوب آنها نیست .

از میان گیاهان انگلی گل دار ، گل جالیز یکی از انگل هایی است که به محصولات جالیزی ، صیفی جات ، یونجه ، باقلا و سیب زمینی خسارت شدیدی وارد میکند . این انگل با اتصال به ریشه گیاهان ، آب ، مواد معدنی و مواد قندی مورد نیاز خود را دریافت میکند و باعث ضعیف شدن محصول میزبان می شود .

در ایران 30 گونه گل جالیز وجود دارد و روی میزبان هایی نظیر کدو ، طالبی ، خربزه ، هندوانه ، خیار ، توتون ، گوجه فرنگی ، سیب زمینی ، بادمجان ، یونجه ، شنبلیله ، زیره ، آفتابگردان ، کنجد ، اطلسی ، حسن یوسف و تعداد دیگری از گیاهان زراعی مشاهده میشود . میزبانان انگل موادی از خود ترشح می کنند که باعث تحریک جوانه زنی بذر گل جالیز می شود . علاوه بر این ماده محرک ، شرط دوم جوانه زنی انگل ، دمای مناسب بین 20 تا 25 درجه سانتیگراد است و نبود هر یک ، مانع از رشد انگل خواهد شد .

این انگل که فاقد کلروفیل است از نظر تهیه هیدروکربن ها وابستگی کامل به میزبان دارد و نیاز خود را از طریق آوندهای چوب و آبکش میزبان تامین می کند . علاوه بر آن ، مواد معدنی و مواد سنتز شده را از میزبان می گیرد .

تکمه و ساقه گل جالیز در مرحله زیر خاک ، مواد کربوهیدرات را انباشته می کنند و در نتیجه به منبع ذخیره بزرگی برای تغذیه گیاه انگل تبدیل می شوند . بدین شکل وقتی گیاه انگل از خاک خارج می شود ، تقریبا اثر چشمگیری روی ریشه گیاه میزبان گذاشته است .

رشد ساقه های گل جالیز در خلال مرحله خروج از خاک بسیار سریع است و همین امر باعث فقدان کربوهیدرات ها در ریشه میزبان می شود . تشنگی در گیاه موجب بسته شدن روزنه ها و در نتیجه کاهش جذب گازکربنیک میشود که در نهایت فتوسنتز را کاهش می دهد . گل جالیز اغلب موجب مرگ قسمت های انتهایی ریشه ، درست بعد از محل اتصال انگل ها می شود .

کنترل گونه های گل جالیز

الف ) مبارزه زراعی و مکانیکی

1. کندن با دست

کندن ساقه های گل دهنده این انگل از خاک ، راحت ترین روش است که کشاورزان تمایل بیشتری به آن دارند ، اما در گونه های مثل minor . orobance که گونه هایی بزرگ ، غیر منشعب و با ساقه های ضخیم هستند ، این عمل به راحتی در لابلای محصول انجام میشود ؛ اما در گونه های کوچک و منشعب مثل ramose . orobance این کار وقت گیر و مشکل است . بوته های کنده شده انگل باید از مزرعه خارج و معدوم شوند تا بذر آن با باد و سایر عوامل منتشر نشود . دفعات لازم برای کندن بوته های گل جالیز ، وقتی که هدف ، جلوگیری از بذر دهی باشد ، بسته به رسیدن و ریزش بذر متفاوت است . معمولا بذرها یک هفته پس از باز شدن گل ها          می رسند و یک هفته بعد هم میریزند ؛ از این رو کندن بوته ها باید هر دوهفته یکبار انجام شود . کندن گل جالیز ضررهایی دارد ، مثلا در نتیجه ارتباط مستقیم انگل با محصول ، به بوته های محصول آسیب میرسد و حتی ممکن است باعث کنده شدن آنها شود .

2. تناوب و کشت گیاهان تله

کشت هر گیاه غیر میزبان می تواند برای جلوگیری از تولید بذر جدید موثر باشد . تعدادی از گیاهان محرکی که برای گونه های مختلف جالیز تشخیص داده شده اند ، عبارتند از :

o.crenata برای سورگوم و جو

o.ramosa برای لوبیا ، سورگوم ، ذرت و خیار

o. crenua برای سورگوم ، فلفل قرمز ، یونجه ، سویا و نخود

3. تهیه زمین

یکی از اقداماتی که در تهیه زمین برای کشت گیاه صورت می گیرد ، شخم عمیق با گاو آهن برگردان دار است که می تواند برای کنترل گل جالیز در آلودگی های اولیه موثر باشد .

4. غرقاب

غرقاب ، روش مهمی برای کاهش جمعیت انگل محسوب می شود .

5. آفتاب دهی

آفتاب دهی یعنی پوشاندن سطح با نایلون به منظور جمع شدن حرارت در زیر پوشش پلاستیکی در حدی که برای بذر و سایر عوامل زنده ، کشنده باشد . عوامل موفقیت برای این کار رطوبت خاک ، گرمای زیاد هوا و مدت کافی تابش آفتاب است .

6. تاریخ کاشت

مقدار الودگی ، به میزان زیاد تحت تاثیر زمان کاشت است . هر چه تداخل دوره زندگی گیاه با دوره زندگی گل جالیز در یک فصل زراعی کمتر باشد ، خسارت به محصول کمتر است ؛ به ویژه وقتی که کشت طوری انجام شود که تداخل در انتهای فصل باشد . به عنوان مثال ، کشت زود هنگام سیب زمینی در اسفند یا اوایل بهار می تواند خسارت گل جالیز را به شدت کاهش دهد ، زیرا گل جالیز در انتهای فصل رشد سیب زمینی می روید ؛ اما هر چه کشت دیرتر باشد ، به دلیل تداخل بیشتر گل جالیز با گیاه اصلی ، این خسارت بیشتر میشود .

7. استفاده از ارقام مقاوم

استفاده از ارقام گیاهان مقاوم یا متحمل در برابر انگل گل جالیز از سال ها پیش شروع شده و میتوان گفت یکی از بهترین راههای کنترل است . روشهای مختلفی در گیاهان مقاوم یا متحمل به گل جالیز وجود دارد که بسیاری از آنها ناشناخته است ، مثلا سخت شدن ریشه بعضی از ارقام آفتابگردان که مانع از نفوذ مکینه ها میشود .

ب ) مبارزه شیمیایی

بهترین راه کنترل انگل ، ضدعفونی کردن خاک است .

1. سموم تدخینی

سموم تدخینی ترکیباتی هستند که بسیار فرارند و می توانند به داخل خاک نفوذ کنند و برعکس علف کش های معمولی که تنها بذرهای جوانه زده را از بین می برند ، بذرهای جوانه نزده را هم نابود می کنند .

2. علف کش ها

علف کش های خاک مصرف و پس رویش می تواند باعث کنترل بعضی از گونه های گل جالیز مانند o.crenata و o.crenua شود .

ج ) مبارزه بیولوژیک

شامل استفاده از عوامل زنده مانند حشرا ت و عوامل بیماریزا مانند قارچ فوزاریوم برای کنترل انگل است .

د) پیشگیری

بذر گل جالیز بدلیل ریزی و تعداد زیاد آن که توسط هر بوته تولید می شود ، قادر است به راحتی توسط عوامل مختلف پراکنده شود . یکی از بهتریت راهها در مدیریت کنترل علف های هرز ، عدم انتشار بذر است که باعث آلودگی مناطق پاک میشود . با رعایت مسایل بهداشتی و قرنطینه ای میتوان از انتشار بذر به مناطق غیر آلوده جلوگیری کرد .